Staatsinstellingen, bestuur en recht - Staatsvormen in archaïsch en klassiek Griekenland
33 belangrijke vragen over Staatsinstellingen, bestuur en recht - Staatsvormen in archaïsch en klassiek Griekenland
Welke drie basale staatsvormen worden zowel in de antieke als in de moderne literatuur onderscheiden?
-oligarchieën
-democratieën
Hoe moeten wij ons het koningschap voorstellen in Griekenland in de zogenaamde 'Dark Ages' (1100-900 v.Chr.)?
- Legeraanvoerders en rechters
- Opvolger = oudste zoon
- Term basileus wordt door de dichter Homerus ook gebruikt om niet-koninklijke aristocraten aan te duiden
- Steeds opnieuw waarmaken van positie
Waarom kan men volgens sommige theoretici zeggen dat achter elke staatsvorm een oligarchie schuilt?
-in een democratie zijn de meeste politici afkomstig uit een beperkte bovenlaag van hoger opgeleiden
- Hogere cijfers + sneller leren
- Niets twee keer studeren
- 100% zeker alles onthouden
Waar hangt de werkelijke invloed van een elite van af?
-hoe open de groep van feitelijke machthebbers is
-aan wie zij verantwoording af moet leggen
-op welke wijze zij haar positie legitimeert
In de Ilias en Odyssee zijn koningen de norm en dit weerspiegelt de situatie in Griekenland in de Dark Ages (1100-900 v.Chr.) hoe moeten wij ons dit koningschap voorstellen
Aan de andere kant wordt de term basileus gebruikt om de niet-aristocratische vrijers van Penelope aan te duiden wat erop wijst dat vorsten telkens weer hun positie moesten waarmaken
Wat is de gerousia in de hellenistische tijd van Sparta?
Waarom is het moeilijk om het homerische koningschap uit de ‘Dark Ages’ (1100-900) nader te duiden en aan een specifieke periode te koppelen?
-de term Basileus wordt in de Ilias en de Odyssee zowel voor koningen gebruikt (die tevens legeraanvoerders en rechters zijn) als voor niet-koninklijke aristocraten (de vrijers van Penelope)
Wat is een groot probleem als men de Ilias en Odyssee wil gebruiken
Was het koningschap in de 'Dark Ages' erfelijk?
Vanaf de archaïsche tijd zijn koningen een uitzondering, hierop vormt Sparta tot diep in de hellenistische tijd een uitzondering hoe werd Sparta bestuurd
- Door 2 koningen die vooral als legeraanvoerders actief waren
- Raad van Ouden (gerousia) deze nam de belangrijkste beslissingen en hierin zaten naast de koningen 28 burgers van 60 jaar en ouder
- Volksvergadering, deze functioneerde als klankbord
- College van 5 eforen, belangrijke rol in de rechtspraak en kon de koningen tot verantwoording roepen
Bij wie berustte in Athene de macht aan het begin van de zevende eeuw v.Chr.?
Bij één van deze archonten lag het militaire opperbeval, de polemarchos.
Verder traden alle archonten op als rechters en vervulden zij religieuze taken. Eén archont werd aangeduid als de archon basileus. De drie archonten werden telkens voor één jaar gekozen, maar alleen leden van een beperkt aantal adellijke families kwamen hiervoor in aanmerking.
Vanaf de archaïsche tijd (700-480) zijn monarchen in Griekenland een zeldzaamheid. Wat is de uitzondering?
-De gerousia (Raad van Ouden) nam de meeste belangrijke beslissingen en beperkte zo de macht van de koningen.
-Het college van 5 eforen vervulde een belangrijke rol in de rechtspraak en kon de koningen ter verantwoording roepen.
-De Volksvergadering functioneerde vooral als klankbord
Als men de gerousia als oligarchisch element beschouwt en de volksvergadering en eforaat als democratische elementen kan men standpunt verdedigen dat Sparta vanaf de 7de eeuw v.Chr. over een gemengde constitutie beschikte. Alle volwassen burgers werden als gelijken (homoioi) beschouwd. Wat betekende dit in beginsel
Waarom kan men zeggen dat Sparta vanaf de 7e EvC over een ‘gemengde constitutie’ beschikte, en wat is de kanttekening daarbij?
-Kanttekening: in theorie werden alle volwassen burgers van Sparta als homoioi (gelijken) beschouwd (dus iedere mannelijke burger boven de 60 kon lid worden van de gerousia)
In de archaïsche tijd waren de koningen in Athene verdwenen, hoe was het bestuur van Athene opgebouwd
- College van drie archonten, hoogste politieke macht met een onderlinge taakverdeling: één was verantwoordelijk voor het militaire opperbevel polemarchos. Alle archonten traden op als rechter en zij hadden religieuze taken. Zij werden gekozen voor een jaar uit een beperkt aantal adellijke families
- Areopagus, adviescollege van adellijke leiders, deze raad controleerde de archonten en had een functie in de rechtspraak, na afschaffing van de bloedwraak (621 v.Chr.) behandelden zij alle moordzaken
- Volksvergadering die in het begin amper invloed had
Welke ontwikkeling zien we in het politieke systeem van Athene vanaf de vroege zesde eeuw v.Chr.?
1/2 = minimaal 500 medimnoi graan, hieruit werden de archonten gekozen.
3 = boeren die beschikten over een span ploegossen.
4 = alle andere burgers.
Het politiek systeem in Athene bleef niet zo stabiel als in Sparta, vanaf het begin van de 6de eeuw v.Chr. wordt een eerste belangrijke stap tijdens het archontaat van Solon gezet, welke en wat was de oorzaak
Waarom waren Solons hervormingen van fundamenteel belang?
Wie en wat waren de Atheense archonten?
-De polemarchos, een van de 3 archonten, was opperbevelhebber
-De Archon Basileus, een van de 3 archonten, was de hoogste magistraat (doodstraffen) en religieus leider.
-In de 7e EvC werden de archontes telkens voor 1 jaar gekozen uit (een beperkt aantal) aristocratische families (Eupatridae).
-Na Solon’s hervormingen in 594 werden zij uit vermogende families gekozen (pentakosioimedimnoi – ‘vijfhonderdschepelmannen’: de rijkste van de 4 bevolkingsgroepen) (Wiki).
Hoe waren deze vermogensklassen ingedeeld
- Hoogste twee bestonden uit diegenen die een jaarlijks inkomen van 500 medimnoi (schepels=+/- 20.000 kilo) graan hadden en uit diegenen die eigenaar waren van een paard
- Derde boeren die over een span ploegossen beschikten
- Vierde overige burgers en laagste klasse
Wat was de meest revolutionaire maatregel van Solon
Kan men in de 7e-eeuwse term Archon Basileus een relict van het oude koningschap van vóór de archaische tijd zien?
Hoe kreeg Clisthenes in 508 - 507 v.Chr. de meerderheid van de Atheense bevolking op zijn hand?
Wie waren de leden van de Areopagus en wat deden zij?
-Deze raad controleerde de archontes en had ook een functie in de rechtspraak. Na 621 (afschaffing van de bloedwraak) werden bijvoorbeeld alle moordzaken door de Areopagus behandeld.
Terwijl het politieke systeem in Sparta vanaf het midden van de 7eE weinig veranderde, introduceerde archont Solon in Athene een nieuw systeem. Welk?
1e en 2e klasse: diegenen met een jaarlijks inkomen boven 500 schepel graan, en degenen die eigenaar van een paard waren
3e klasse: eigenaar van een span ploegossen
4e klasse: alle andere burgers
Na het archontaat van Solon ontbrande een stijd om de macht tussen de rivaliserende aristocratische facties. Rond 560 v.Chr. slaagde Pisistratus erin om een alleenheerschappij te vestigen die door de Grieken wordt aangeduid met het woord tyrannis, anders dan nu heeft deze Griekse term niet altijd een negatieve lading. Wat is de oorspronkelijke betekenis van deze term
Wat was het effect van Solon’s revolutionaire maatregel, en welke kanttekening kan men daarbij plaatsen?
-Kanttekening: de overgang was waarschijnlijk heel geleidelijk omdat in de praktijk de meeste aristocraten tot de eerste 2 vermogensklassen behoorden.
Pisistratus wist zich tot zijn dood te handhaven en zijn macht over te dragen aan zijn twee zonen. De ene werd na een ruzie vermoord en de andere verjaagd. Hierna begint weer een nieuwe factiestrijd, toen Clisthenes het onderspit dreigde te delven lanceerde hij (508-507 v.Chr.) een ingrijpend programma van politieke hervormingen waarmee hij de meerderheid van de Atheners achter zich kreeg. Wat hield de kern van dit programma in
Was er sprake van een vreedzame en lineaire overgang van een oligarchie (op- geboorte-gebaseerd via op-rijkdom-gebaseerd) naar een democratie in de 5eE toen het archontaat ook voor leden van de 3e klasse werd opengesteld?
-Rond 560 vestigde factieleider Pisistrates een alleenheerschappij: hij werd tiran (tyrannis)
Wat betekent de Griekse term ‘tiran’?
-Zijn achterban bestond uit regionale welgestelde burgers en bevriende aristocraten, ws. in ruil voor hoge bestuursfuncties
-Tirannen hadden een wankele machtsbasis en moesten vaak het veld ruimen wanneer de lokale aristocratie zich tegen hen verenigde.
Wat weten wij van Pisistrates in zijn tijd als tiran?
--hij liet de staatsinstellingen van Athene volledig intact
--hij wist zich tot aan zijn dood als tiran te handhaven
--hij droeg de macht over aan zijn 2 zonen
--hij verstrekte goedkope leningen aan de boerenbevolking van Attica (populariteit??)
De factiestrijd die Pisistrates’ zonen verjoeg, werd gewonnen door Clisthenes doordat hij ingrijpende politieke hervormingen beloofde die hij ook doorvoerde (507). Welke hervormingen waren dat?
-De boulê ging al als dagelijks bestuur van de polis fungeren
Wat was de betekenis van Clisthenes’ hervormingen?
De vragen op deze pagina komen uit de samenvatting van het volgende studiemateriaal:
- Een unieke studie- en oefentool
- Nooit meer iets twee keer studeren
- Haal de cijfers waar je op hoopt
- 100% zeker alles onthouden
![Trustpilot-logo](/images/design_2020/lp/clp-trustpilot-nl.png)