Stedenbouw en architectuur - Architectuur - Heiligdommen en tempels
42 belangrijke vragen over Stedenbouw en architectuur - Architectuur - Heiligdommen en tempels
Wat waren bouwkundige kenmerken van heiligdommen in de geometrische tijd?
- Hout
VB: Heroön van Lefkandi op Euboea
Drie ruimtes, eerste bouwfase begin van het eerste millenium v.Chr.
Model in terracotta van een hut met zadeldak eerste kwart zevende eeuw.
Hoe zagen de Griekse heiligdommen er uit in de geometrische periode?
-vaak alleen te onderscheiden van woonhuizen door hun omvang en (misschien) hun decoratie
-waarschijnlijk uit hout opgetrokken, besmeerd met leem, soms op een lage stenen fundering
Wat is de oorsprong van terracotta tempeltje met een voorportaal en twee zuilen?
wel: begint in Euboea in Griekenland
in de Klassieke tijd ontstaat canon voor tempels: 6 zuilen korte zijdes en 13 zuilen aan de lange zijdes, podium met 3 treden en hadden langwerpige vorm met 3 vertrekken: voorhal, hoofdruimte en achtervertrek.
- Hogere cijfers + sneller leren
- Niets twee keer studeren
- 100% zeker alles onthouden
Welke Griekse tempel komt momenteel als oudste in aanmerking?
Welke 2 voorbeelden geven de auteurs van een Grieks heiligdom uit de geometrische periode?
1) Het heroön van Lefkandi op Euboia
-langwerpig, ca. 14x50 m
-ingang aan één korte zijde, halfronde afsluiting aan de andere
-drie ruimtes achter elkaar gelegen
-eerste bouwfase: begin van het eerste millennium vC
2) Een model in terracotta van een hut met zadeldak, gevonden in Argos
-voorportaal met twee zuilen en restanten van decoratie
-het is de vraag of dit wel een tempel is
Hoe ziet het moderne onderzoek de tempel van Artemis in Ephesus?
Het moderne onderzoek laat de ontwikkeling van de peripterale tempel (cultusruimte aan alle zijden door zuilen omgeven) beginnen op Euboea en op de Peloponnesus.
Welke discussie is er lange tijd gevoerd onder architectuurhistorici over de heiligdommen uit de geometrische periode, en wat is volgens de auteurs de conclusie?
-De discussie ging over de vraag of de oorsprong van deze gebouwen terug te voeren is op het Myceense megaron, of op Egyptische voorgangers.
-Volgens de auteurs lijken beiden niet als voorbeeld te hebben gediend
Sinds 1979 worden de resten opgegraven van een gebouw in Anô Mazaraki op de Peloponnesus, een heiligdom van Artemis van 11 x 22,40 m, omgeven door een rij zuilen (peristasis) waartoe dienden de zuilen
- Bescherming tegen de weersinvloeden
- Verheffen/Afsteken van de andere gebouwen
Wat is de oudste (bekende) Griekse tempel die omgeven is door een zuilengalerij?
-Een rechthoekige ruimte van 13,50 x 9.40m
-Omgeven door een rij van vier zuilen aan de voorzijde en acht aan de lange zijden.
-De enige ingang lag aan de westelijke korte zijde
Welke vertaling zette vanaf het begin van de zesde eeuw v.Chr. in?
Wat verstaan we onder een peripterale tempel?
Wat is een vroeg voorbeeld van een tempel van steen?
Nog wel deels in hout.
Wat zou de functie van een peristasis (zuilenrij) geweest kunnen zijn (2)?
-Verheffing van het gebouw boven andere gebouwen
In hoeverre past de tempel van Artemis in Ephesus volgens het moderne architectuuronderzoek in de ontwikkeling van de peripterale tempel?
Welke voorkeur zien we in de canon die in de klassieke tijd langzamerhand gecreëerd werd?
- Met een verhouding in de zuilen van 6 aan de korte zijden bij 13 aan de lange zijden
- Op een podium met drie treden
- Met een langwerpige vorm
- Bestaande uit drie vertrekken: vooral (pronaos), hoofdruimte (cella), achtervertrek (opisthodomos)
- Daken van hout met bekleding van terracotta
- Rechthoekige, nagenoeg vierkante platen boven de zuilen (metopen) en in de gevel
- Met beelden op de hoeken
- Altaar voor de tempel
VB Tempel van Zeus in Olympia
De tempel in Ano Mazaraki op de Pelopponesos, een van de oudste pteripterale tempels, wordt sinds 1979 opgegraven. Wat zijn de bevindingen tot nu toe?
-Een rechthoekig gebouw van 11x34,40m
-Omgeven door een peristasis (zuilenrij)
-Het bouwmateriaal was hout
Bovengenoemde tempelvorm is lange tijd over de gehele Dorische wereld verspreid uitgevoerd, waarin verschillen de gevonden tempels van elkaar
- Plaatsing van zuilen in de naos
- Aantal zuilen aan korte en lange zijden.
- Materiaalgebruik, in Sicilië zijn de tempels van natuursteen i.p.v. marmer
Wanneer veranderde de bouwwijze van Griekse tempels van houtbouw naar steenbouw?
Illustreer de ontwikkeling van houtbouw naar steenbouw met 3 voorbeelden van tempels.
1) Begin 6eEvC: tempel van Artemis in Corcyra (Corfu) (podium, zuilen en gevelvelden van steen, de rest van hout)
2) Midden 6eEvC: tempel van Athena in Poseidonia (Paestum) (onderbouw geheel in steen, dakconstructie van hout, dakbedekking van terracotta of marmer)
3) 5eEvC (klassieke tijd): tempel van Zeus in Olympia (onderbouw in steen, dakconstructies van hout, terracotta dakbedekking, marmeren metopen (nagenoeg vierkante platen, vaak voorzien van reliefschulptuur) boven de zuilen, ter bescherming van het houtwerk
Welke tempel is een uitzondering op de Dorische standaardvorm en waarin wijkt deze tempel af
- Doorlopend fries met reliëfs aan buitenkant naos
- 4 zuilen in opsthodomos van Ionische orde
- Aantal zuilen in peristasis is 8 x 17
In de klassieke tijd ontstond een soort canon (standaardvorm) voor tempels. Hoe zag de ‘standaardtempel’ eruit (7)?
-Op een podium met 3 treden
-Langwerpige vorm met 3 vertrekken:
----pronaos (voorvertrek)
----naos (cella of cultusruimte, waar het cultusbeeld stond)
----opisthodomos (achtervertrek)
-Een enkele of dubbele peristasis van de Dorische orde
-6 zuilen aan de korte zijde, 13 aan de lange zijde
-Relïefsculpturen: vaak aan de gevel en op de metopen
-Acroteria (beelden) op de hoeken van de daken
-Het altaar voor offers aan de goden stond altijd vóór de tempel, nooit er in
Welke orde raakte met name in de Romeinse wereld in zwang?
Variant op Ionische orde is de Korintische, waarin verschilt deze van de Ionische
- Voluten in de kapitelen zijn kleiner
- Kapittel wordt ondersteund door gestileerde bladeren van de arcanthus
Waar vinden we de Dorische orde vooral?
Wat was volgens Vitruvius de eerste tempel in de Dorische orde met peristasis?
-We vinden de Dorische orde vooral op het Griekse vasteland en op de Peloponnesos, in de koloniën die van daaruit zijn gesticht, en op een aantal eilanden in het westen van de Egeïsche Zee.
-De eerste tempel in Dorische orde met peristasis was, volgens Vitruvius, de tempel van Hera op Argos
Wat waren de meest karakteristieke elementen van de Dorische tempels uit de klassieke tijd (2)?
-geen basis
-voorzien van ‘cannelures’ (halfronde inkepingen)
-ronde echinus (kussenvormig kapiteel) met daarop een abacus (vierkante plaat)
2) het balkwerk
-op de abacus lag de ‘architraaf’ (horizontale balk) die het ‘fries’ draagt
-het fries is onderverdeeld in ‘metopen’ en ‘trigliefen’ (2 hele in het midden, 2 halve aan de uiteinden)
De Dorische ‘standaard’ tempelvorm is, met lichte wijzigingen, gedurende lange tijd in de gehele Dorische wereld uitgevoerd. Toch waren er kleine lokale verschillen. Waarin zaten die verschillen (2)?
-In de plaatsing van zuilen in de naos (cultusruimte)
-in het aantal zuilen aan de korte en de lange zijde
Wat zijn de kenmerken van de Romeinse tempel, waarvan we de oudste voorbeelden kennen uit de tweede eeuw v.Chr.?
- Trap aan voorzijde
- Naar achteren geplaatste cella
(Overgenomen van de Etrusco-Italische tempels)
- Zuilen in Ionische of Korintische orde
Uit Etrusco-Italische tempels ontwikkelde zich de Romeinse tempel rond 2de eeuw v.Chr. waarin kwamen deze tempels overeen met de Etrusco-Italische en waarin verschilden zij.
- Hoge podium waarop tempel was gebouw
- Trappenvlucht aan voorkant
- Cella aan de achterkant
- Zuilen gemodelleerd in Ionische of Korinthische orde
De best bewaarde Dorische tempels bevinden zich in Magna Graecia*. Waarin verschilden zij van de tempels in het moederland?
Deze tempels waren uitgevoerd in natuursteen in plaats van in marmer
*Agrigentum en Segesta op Sicilië, en Paestum in Zuid-italië
Wat zijn panhelleense heiligdommen?
Deze heiligdommen waren organisch gegroeid en hadden dus geen regelmatige aanleg.
Tijdens religieuze feesten en op andere momenten trokken deze heiligdommen drommen mensen aan.
Waarin verschillen de tempels van de Ionische orde van die van de Dorische orde (3)?
-de ‘architraaf’ is in de hoogte in drieën gedeeld
-het fries is niet geleed, maar doorlopend. Er konden reliëfs op aangebracht worden.
Waarom hadden grotere heiligdommen geen regelmatige aanleg, zoals b.v. heiligdom van Zeus in Olympia
Geef 2 voorbeelden van tempels in de Ionische orde
-De tempel van Apollo in Dydima
Van organische groei is minder sprake bij heiligdommen uit hellenistische tijd, hoe zijn deze aangelegd
Over de bekendste uitzondering op de Dorische ‘standaardvorm’ is discussie of het hier wel om een tempel gaat of eigenlijk om een schathuis. Over welk gebouw gaat de discussie?
-gebouwd tussen 448 en 432vC als onderdeel van het herstelprogramma van staatsman Pericles na de verwoesting van Athene door de Perzen
-de tempel is hoofdzakelijk Dorisch maar heeft enige Ionische elementen, en een afwijkend aantal zuilen (8x17)
-het bouwmateriaal is Pentelisch marmer, gedolven in Attica
-het ontwerp is van de architecten Ictinus en Callicrates, beeldhouwer Phidias had de supervisie over het beeldprogramma
-op verschillende plaatsen in het gebouw blijken zeer goed doordachte en subtiele optische correcties aangebracht te zijn
Wat verstaan we onder de ‘Korinthische orde’ (3)?
-Een variant op de Ionische orde
-Met name in de Romeinse wereld in zwang
-Kapitelen met kleinere voluten, ondersteund door acanthusbladeren
Behalve de peripterale tempels zijn er ook nog veel tempels gebouwd zonder zuilenomloop. Noem 2 voorbeelden.
-De tempel van Athena Nikê (op de Akropolis) met enkel 4 zuilen aan de korte zijden
-Het Erechtheion (op de Akropolis) met de onregelmatige plattegrond
Op het Italisch schiereiland werden, naast Griekse tempels, ook tempels gebouwd die een meer inheems karakter hadden. Hoe noemen we deze en hoe zagen ze eruit (5)?
-Hoog stenen podium met een trap aan de voorzijde
-Opbouw in natuursteen
-Grote voorhal met zuilen
-Brede cella aan de achterzijde
-Zadeldak van hout en terracotta
De Romeinse tempel ontwikkelde zich uit het Etrusco-Italische type. Wat waren de overeenkomsten (2) en wat was het verschil (1)?
-hoog podium met de trappenvlucht (?) aan de voorzijde
-naar achter geplaatste cella
Verschil:
-Eclectisch karakter door bewuste overname van elementen uit de Griekse tempelarchitectuur (zuilen in de Ionische of Korinthische orde)
Werden overal in het Romeinse rijk tempels van hetzelfde Romeinse type gebouwd (2)?
-Daarnaast zijn ook lokale varianten gevonden zoals de Gallo-Romeinse tempels in de noordelijke provincies (bijvoorbeeld in Nijmegen)
In de Griekse heiligdommen stonden, behalve tempels, ook allerlei andere gebouwen. Welke (4)?
-Herinneringsmonumenten en standbeelden (door overheid én privépersonen)
-Stoai (zuilengalerijen) (dank én pronk)
-Gastenverblijven en complexen met eetkamers, sportcomplexen en baden (accommodatie van bezoekers tijdens religieuze festivals)
Hoe waren de grote tempelcomplexen aangelegd in de klassieke en de hellenistische periode?
-Klassieke periode: organisch gegroeid gebouwencomplex (heiligdommen van Zeus in Olympia, en van Apollo in Delphi)
-Hellenistische periode: axiaal-symmetrische aanleg, verdeeld over verschillende terrassen op de berghelling (heiligdommen in Kos, Pergamum en op het Italisch schiereiland (Praeneste (Palestrina): heiligdom van Fortuna)
De vragen op deze pagina komen uit de samenvatting van het volgende studiemateriaal:
- Een unieke studie- en oefentool
- Nooit meer iets twee keer studeren
- Haal de cijfers waar je op hoopt
- 100% zeker alles onthouden
![Trustpilot-logo](/images/design_2020/lp/clp-trustpilot-nl.png)