Gezondheidsgerelateerd gedrag en gezondheidsbevordering - Artikel Lechner 2012: Determinanten van gedrag
25 belangrijke vragen over Gezondheidsgerelateerd gedrag en gezondheidsbevordering - Artikel Lechner 2012: Determinanten van gedrag
Wat is een sociaal cognitieve gedragsverklaringsmodel?
Waarom wordt onderzoek gedaan naar determinanten van gezondheidsgerelateerd gedrag?
Geef twee gedragsverklaringsmodellen? Wat doen ze, en welke is empirisch het sterkst?
-> sociaalcognitieve gedragsverklaringsmodellen
-> ecologische gedragsmodellen
=> empirische evidentie het sterkst voor de sociaalcognitieve gedragsverklaringsmodellen!
- Hogere cijfers + sneller leren
- Niets twee keer studeren
- 100% zeker alles onthouden
Noem vier sociaal-cognitieve gedragsverklaringsmodellen
- De Sociaal-Cognitieve Theorie
- Het Beredeneerd Gedrag Model - het ASE Model
- Het Health Belief model
- Protectie Motivatie Theorie
Op welke drie aspecten van de eigen-effectiviteitsverwachting legt Bandura de nadruk?
-> gedrag is dynamisch: gedrag is het gevolg vd continue interacties en beïnvloeding tss aspecten vd omgeving, de persoon en het gedrag vd persoon (= wederzijds determinisme)
-> model-leren: mens is een sociaal wezen en dat gedrag van anderen waarneemt, en daaruit leren kan trekken over hoe gedrag uitvoeren en welke gevolgen dat heeft
-> eigen controle (self-control): Bandura acht dit centraal in het menselijk functioneren. Mensen kunnen zichzelf doelen stellen en strategieën hanteren om die doelen te bereiken en zichzelf te belonen
Welke verwachtingen spelen een rol in de Sociaal-Cognitieve Theorie?
- Situation-outcome expectancy: verwachtingen over de consequenties van gebeurtenissen in de sociale en fysieke omgeving zonder dat er sprake is van een persoonlijke actie of een gedragsverandering. (door mijn huidige rookgedrag heb ik een aanzienlijke kans om longkanker te krijgen).
- Action-outcome expectancy: verwachtingen over de consequenties van persoonlijke acties of gedragsverandering. (als ik stop met roken verlaag ik mijn risico enorm).
- Self-efficacy expectancy: verwachting over of men in staat is een bepaald gedrag uit te voeren. (het lukt mij om te stoppen met roken).
Wat stelt het Beredeneerd Gedrag Model en welke determinanten zijn hierbij van belang?
De gedragsintentie wordt bepaald door drie determinanten:
-> de eigen opvatting of attitude
-> de opvattingen van anderen: de ervaren norm bestaat uit de subjectieve norm en de descriptieve norm
-> inschatting van eigen mogelijkheden het gedrag uit te voeren: waargenomen gedragscontrole
! De determinanten moeten op hetzelfde niveau van specificiteit gemeten worden ! En betere voorspelling wanneer de periode tss vaststellen van determinanten en de uitvoering van gedrag dat men wil voorspellen niet te lang is.
Achtergrondvariabelen beïnvloeden indirect via de drie determinanten en de gedragsintentie
° persoonlijke factoren individueel
° sociaal demografische factoren
° informatie factoren
Wat zijn drie belangrijke gegevens van Bandura's Sociaal-Cognitieve Theorie?
- 'gedrag is een gevolg van wederzijds determinisme': het gedrag, de persoon en de omgeving zijn voortdurend in interactie met elkaar en beïnvloeden elkaar. Gedrag is het gevolg van die continue interactie.
- Mensen leren niet alleen door zelf te doen maar ook door anderen te observeren (modelling). Belangrijk daarbij is de menselijke capaciteit om symbolen (taal en conceptueel denken) te gebruiken bij leren en gedrag.
- Self-control staat centraal in het menselijk functioneren. Mensen stellen zichzelf doelen en maken plannen om die te halen, belonen zichzelf of zoeken oplossingen voor problemen op weg naar het doel.
Wat is het Beredeneerd Gedrag Model?
Wat zijn de kerngedachten van het Health Belief Model?
Gezondheidsdreiging of risicoperceptie = waargenomen dreiging groot -> waargenomen vatbaarheid -> waargenomen ernst
Evaluatie vh aanbevolen gedrag = kunnen doen om kans op gezondheidsprobleem te verminderen = gedragsevaluatie -> voordelen groter dan nadelen = waargenomen voordelen vs waargenomen barrières
! Cue to action = aansporing tot actie
kritiek = model is veeleer een verzameling van variabelen die mogelijk gezondheidsgedrag verklaren
kritiek = duidelijkheid rond hoe de variabelen te meten
De perceived norm (opvatting van anderen) bestaat uit twee subnormen. Welke zijn dit?
- de subjectieve norm (subjective of injunctive norm) wat denken anderen dat ik zou moeten doen?
- de descriptive norm: wat denk ik dat anderen doen?
Welke twee processen onderscheidt de Protectie Motivatie Theorie die het gevolg kunnen zijn van de ervaring van een bedreiging van de gezondheid? En welke aspecten zijn daarbij van belang?
° mate waarin men vatbaar is -> eigen kwetsbaarheid
° ernst van de betreffende ziekte
--> hogere inschatting vd dreiging -> grotere motivatie
=> een proces dat gericht is op het inschatten van de mogelijkheden om met de dreiging om te gaan (copingstrategieën)
° responseffectiviteit = verwachting vh individu dat de aanbevolen respons leidt tot vermindering vd dreiging
° eigen-effectiviteitsverwachting = verwachting vh individu dat hij/zij in staat is de aanbevolen respons uit te voeren
Volgens het Beredeneerd Gedrag Model bepaalt de waargenomen gedragscontrole de gedragsintentie, maar kan dit ook het uiteindelijk gedrag rechtstreeks beïnvloeden. Leg uit.
In de meest recente versie van het Beredeneerd Gedrag Model nog een extra determinant toegevoegd. Welke is dit?
Het model veronderstelt dat deze 'daadwerkelijke controle' de invloed van intentie naar het gedrag direct kan beïnvloeden, los van de andere variabelen.
Het Beredeneerd Gedrag Model voorspelt bepaald gedrag. Deze voorspelling werkt beter naarmate het gedrag is gespecificeerd naar welke factoren?
- De actie (eten)
- Het doel van de actie (dagelijks twee stuks fruit)
- De context waarin het gedrag moet plaatsvinden (thuis of op het werk)
- Het tijdstip van de actie (morgen).
Bovendien is er sprake van een betere voorspelling wanneer de periode tussen het vaststellen van de determinanten en de uitvoering van het gedrag dat men wil voorspellen niet te lang is.
In Nederland is er een model ontwikkeld dat verwant is aan de Theorie van Gepland Gedrag en dat veel overeenkomsten heeft met dat model. Welke is dit?
Volgens het ASE Model zijn er meer sociale invloeden dan alleen subjectieve normen (zoals in het Beredeneerd Gedrag Model). Welke drie soorten sociale invloeden onderscheidt het ASE Model?
- Subjectieve normen. Dit is identiek aan het Beredeneerd Gedrag Model.
- Sociale steun (of sociale druk): de directe invloed van anderen. De term 'sociale druk' wordt meestal gebruikt voor negatieve invloed, sociale steun voor een positieve invloed.
- Modelling (of voorbeeldgedrag). Bij modelling gaat het om leren door het observeren van het gedrag van anderen, vooral als aan dat gedrag voordelen lijken verbonden.
Noem een kritiekpunt voor de modellen ASE en Gepland Gedrag
De waargenomen dreiging, volgens het Health Belief Model, wordt beïnvloed door drie factoren. Welke zijn dit?
- Waargenomen ernst van het gezondheidsprobleem, men bepaalt hoe ernstig de schade zou zijn (organisch en sociaal) als men het probleem ontwikkelt of onbehandeld laat. Hoe ernstiger, hoe groter de dreiging
- Waargenomen vatbaarheid voor het gezondheidsprobleem. Mensen maken een inschatting van de waarschijnlijkheid van het optreden van het gezondheidsprobleem. Hoe waarschijnlijker, hoe groter de dreiging
- Aanwijzingen voor actie (cue to action). Wanneer mensen worden herinnerd of gewaarschuwd voor een bepaald gezondheidsprobleem, neemt de waarschijnlijkheid toe dat ze het als een dreiging zien en daarop actie ondernemen.
Welke kritiekpunten zijn gegeven op het Health Belief Model?
- Het is niet zozeer een model, meer een verzameling van variabelen die mogelijk gezondheidsgedrag verklaren. Determinanten die niet rechtstreeks aan gezondheid zijn gekoppeld (bijvoorbeeld bewegen is gezellig) kunnen moeilijk in het model geplaatst worden. Voor gedragingen waar andere dan gezondheidsmotieven een rol spelen, zullen modellen als het Beredeneerd Gedrag Model of het ASE model meestal beter geschikt zijn.
- Onduidelijk hoe men de variabelen moet meten, wat het vergelijken van onderzoeken moeilijk maakt.
Wat is de Protectie Motivatie Theorie ?
- een proces dat gericht is op het inschatten van de dreiging (ernst)
- een proces dat gericht is op het inschatten van de mogelijkheden om met de dreiging om te gaan (inschatting van de eigen copingstrategieën).
Beschrijf het proces dat gericht is op het inschatten van de dreiging (ernst)
Dit proces evalueert de volgende factoren:
- inschatting van de ernst van het gevaar (hoe dodelijk is de ziekte), en
- inschatting van de kwetsbaarheid ten opzichte van het gevaar (de mate waarin men vatbaar is voor de ziekte).
Beschrijf het proces dat gericht is op het inschatten van de mogelijkheden om met de dreiging om te gaan.
In dit proces worden de gedragsmogelijkheden om de dreiging af te wenden ingedeeld in:
- inschatting van de effectiviteit van het aanbevolen gedrag (responseffectiviteit) en
- inschatting van de eigen effectiviteit (eigen-effectiviteitsverwachting).
De Protectie Motivatie Theorie onderscheidt twee soorten reacties. Welke zijn dit?
- Maladaptieve respons: gedrag dat niet goed is voor de gezondheid
- Adaptieve respons: gedrag dat gericht is op het beschermen van de eigen gezondheid.
Adaptieve respons: wanneer een persoon zowel de dreiging hoog inschat als de ingeschatte mogelijkheden en de responskosten laag zijn (ingeschatte nadelen van het gewenste gedrag), ontstaat er een maximale motivatie tot bescherming.
Maladaptieve respons: wanneer een persoon het gevaar (ernst) hoog inschat en het aanbevolen gedrag positief beschouwt (respons effectiviteit), maar een lage inschatting van zijn eigen effectiviteit heeft, zal waarschijnlijk niet zo snel de intentie ontwikkelen tot aanpassen van gedrag.
Wat zijn ecologische modellen?
De vragen op deze pagina komen uit de samenvatting van het volgende studiemateriaal:
- Een unieke studie- en oefentool
- Nooit meer iets twee keer studeren
- Haal de cijfers waar je op hoopt
- 100% zeker alles onthouden
![Trustpilot-logo](/images/design_2020/lp/clp-trustpilot-nl.png)