Politieke theorie, 1650 - 1800 - Volkssoevereiniteit en natuurrecht
74 belangrijke vragen over Politieke theorie, 1650 - 1800 - Volkssoevereiniteit en natuurrecht
Waar komt het bericht volkssoevereiniteit als eerste voor?
Wat was het resultaat van de Two treatises of government van John Locke?
De 17e eeuwse politiek eindigde zo met een herleving van de volkssoevereiniteit die in de 18e eeuw in volle bloei zou komen.
De volkssouvereiniteit was in diskrediet geraakt in de late 16e eeuw. Dit werd gezien als de theorie van de protestantse monachromachen, die de opstandigheid en tirannenmoord verdedigden.
1. Waarom kwam de leer van de volkssoevereiniteit in de late 16e eeuw in diskrediet?
De volkssoevereiniteit was de theorie van de protestantse monarchomachen, die opstandigheid en tirannenmoord verdedigden.
Alleen een sterke, geen verzet duldende monarchie (absolutisme) was in staat geweest een einde te maken aan de alles verwoestende burgeroorlogen.
- Hogere cijfers + sneller leren
- Niets twee keer studeren
- 100% zeker alles onthouden
In Frankrijk en Engeland groeide in de 2e helft 17e eeuw de oppositie tegen de religieuze en fiscale politieke van een expansieve monarchie.
juist of onjuist?
Wanneer kwam het begrip volkssoevereiniteit weer boven?
2. Twee stelsels zijn van grote invloed geweest op de 18e eeuwse politiek. Welke?
- Volkssoevereiniteit
- republicanisme
Allebei zochten zij hun bestaansrecht in het verzet tegen elke vorm van ongecontroleerde uitoefening van de politieke macht.
Volkssoevereiniteit en het republicanisme zochten hun bestaansrecht in het verzet tegen elke vorm van ongecontroleerde uitoefening van de politieke macht. Het republicanisme is te herleiden tot de politieke geschriften van Aristoteles.
juist of onjuist?
Wanneer kwam er oppositie tegen de religieuze en fiscale politiek van de expansieve monarchie in Frankrijk en Engeland (Stuart)
Wat was in staat geweest de burgeroorlogen in Frankrijk te beëindigen?
Toen het doel bereikt was beseften velen echter dat deze ontwikkeling ook negatieve effecten had. In Frankrijk en Engeland groeide oppositie tegen de religieuze en fiscale politiek van een expansieve monarchie.
De politieke theorie leverde de oppositie argumenten.
Waarin schoot republicanisme bij analyse staat tekort?
- Geen ruimte voor soevereine instantie los van rest gemeenschap en die van bovenaf het politieke leven beheerste.
- Archaïsche indruk
Welke twee hypothesen vormden het abstracte karakter van het natuurrecht?
Aan de bestaande staat of maatschappij was een zogenaamde natuurstaat of natuurlijke toestand vooraf gegaan, die gekenmerkt werd door het ontbreken van enige vorm van politieke organisatie (Hobbes). De andere is er dat er in de natuurstaat niet zozeer een strijd op leven en dood ging, maar een primitieve vorm van samenwerking tussen vrije en gelijke individuen (Locke).
In een republiek moesten mensen kunnen beschikken over politieke deugden. Het eigen belang moest ondergeschikt gemaakt worden aan het algemeen belang. bestuur moest beschikken over moed en pattriottisme, voorzichtigheid en gematigdheid.
juist of onjuist?
Waar zochten de stelsels van volkssoevereiniteit en republicanisme hun bestaansrecht in?
Welke kritiek wordt geuit op Hobbes?
Republicanisme is in feite aristocratisch? Leg uit waarom.
politieke deugden vereist
eigenbelang ondergeschikt aan algemeen belang
tot het bestuur toegelaten: zij met moed, patriottisme, voorzichtigheid en gematigdheid
4. Waarin geloofde zowel het natuurrecht als de in de 17e eeuw opbloeiende natuurwetenschap?
In universele wetten en wetmatigheden.
Men raakte overtuigd van een universele en rationele natuurwet die door sommige filosofen gelijk gesteld werd aan de wil van God.
Als deze natuurwet zou worden ontdekt, zo werd gedacht, dan was men in staat de normen te bepalen waaraan het menselijk handelen zou moeten voldoen. Het onderscheid tussen goed en kwaad en tussen recht en onrecht zou dan voor altijd en voor iederen zijn vastgelegd.
De kennis van de natuurwet en de natuurlijke rechten en plichten die uit deze wet afgeleid konden worden, was ieder mens aangeboren of ingeplant.
Met welke vragen werd de aanval geopend op het absolutisme en op Hobbes?
- Wat was de waarde van de belofte de wetten te gehoorzamen als deze door angst was afgedwongen?
Binnen de republikeinse theorie was er geen ruimte voor een soevereine instantie die zich had los gemaakt van de rest van de gemeenschap en als het ware van bovenaf het politieke leven beheerste.
juist of onjuist?
Waren de grote natuurrechtdenkers nog absoluut denkend?
Leer van de volkssoevereiniteit had een modern karakter. Waarom?
Wat was een probleem van dit sociaal contract?
Maar dit was niet alleen een nadeel, het sociaal contract kon zo uitgroeien tot een belangrijk analytisch instrument.
Waarop was het natuurrecht tot op zekere hoogte een voorloper?
Aan wie kon het bestuur van de republiek worden overgelaten?
Het relatief moderne karakter van de volkssoevereiniteit was verzekerd door de verbinding die tot stand kwam met het natuurrecht. Het natuurrecht ging uit van een universele en rationele wet die door sommige filosofen gelijkgesteld werd aan de wil van God. Als deze natuurwet zou worden ontdekt, dan was men in staat de normen te bepalen waaraan het menselijk handelen zou moeten voldoen.
juist of onjuist?
De toepassing van het natuurrecht in de politiek ging gepaard met twee hypothesen.
- aan de bestaande staat/maatschappij is een natuurstaat/natuurlijke toestand vooraf gegaan.
- de mens had een einde gemaakt aan deze natuurstaat en een overeenkomst tussen overheid en onderdanen was nodig.
Hoe was de constructie van de staat na het afsluiten van het sociale contract?
Een centraal principe vanuit het natuurrecht was dat elk verdrag voor beide partijen bindend was. Hierdoor werd de discussie door het bestuur gevoerd in termen van consensus, instemming en wederzijdse beloften.
6. Daar het natuurrecht een abstract karakter heeft, is de toepassing ervan in de politiek alleen mogelijk door het uitwerken van twee hypothesen. Welke twee zijn dit?
- Aan een bestaande staat of maatschappij is een zogenaamde natuurstaat/natuurlijke toestand vooraf gegaan, die gekenmerkt is door het ontbreken van enige vorm van politieke organisatie. Hierna wordt besloten tot het stichten van een maatschappij waarin het gezag op een ordelijke en regelmatige manier wordt uitgeoefend.
- Het stichten van deze maatschappij wordt vastgelegd in een voor iedereen bindend verdrag waardoor geen onzekerheid kon bestaan over de rechten en plichten van de overheid en de onderdanen. Dit is het sociaal contract en werd gezien als het fundament van de staat.
Welke punten van kritiek waren er op het absolutisme (en op Hobbes)?
- Hoe kon een gemeenschap waar beloften en afspraken heilig waren ook gebruik maken van terreur?
- Hoe kan een oorlogszuchtige en egoïstische natuurstaatbewoner samenwerking met de medemens prefereren en een verdrag sluiten?
- Het op strijd beluste individu van Hobbes was onhoudbaar omdat men vóór het bestaan van politieke instituties ook al aan elkaar verbonden was door verwantschap of sympathie.
Noem de twee hypothesen waarmee de toepassing van het natuurrecht in de politiek mogelijk werd.
2) Een primitieve vorm van samenwerking tussen vrije en gelijke individuen, waaraan omwille van zijn eigenbelang en om zijn bezit beter te kunnen beschermen een einde is gemaakt door de mens. (Locke)
Het natuurrecht was een rationeel recht, een dictaat van de rede, de recta ratio. Omdat de mens een rationeel wezen is, ontstond de zekerheid dat als men zich op een rationele manier wist te gedragen, de natuurwet niet werd overtreden.
juist of onjuist?
Wat ontdekte John Locke in de natuurstaat?
De politieke denker die besloot het Sociaal Contract te hanteren kwam tot de volgende conclusies.
- de staat, ontstaan door SC, was een constructie van rechten en vrijheden die ieder individu in de natuurstaat had bezeten.
- het gezag van de autoriteiten, belast met bestuur en wetgeving, was direct afkomstig van de burgers
- elk verdrag was voor beide partijen bindend
- politieke discussie in termen van consensus, instemming, beloften
- autoriteiten moesten hun gezag bewijzen
Met welke vraag werd het absolutisme aangevallen (en op Hobbes)?
Hobbes was de verdediger van het absolutisme.
Maar het sociaal contract maakte het onlogisch dat een individu zijn rechten onvoorwaardelijk aan een soevereine instantie af zou staan.
Volgens Hobbes was een sociaal instinct bij de mens afwezig.
7. Hoe zagen Hobbs en Locke de natuurstaat?
Hobbs: de natuurstaat is een strijd op leven en dood. Mensen zijn als wolven: grenzeloos egoïstisch en oorlogszuchtig.
Locke: in de natuurstaat is een primitieve vorm van samenwerking tussen vrije en gelijke individuen.
Wie was Jean Barbeyrac (1674-1744)?
Wat was het verschil tussen het sociaal contract binnen de theorie van de volkssoevereiniteit en het sociaal contract van Hobbes?
Voor welk probleem werd de politieke theorie geplaatst door de aanvaarding van het sociaal contract?
Waar ligt de kiem van de onvervreemdbare rechten die zowel in de Amerikaanse als in de Franse constitutie universele erkenning zou krijgen?
In de natuurstaat beschikte iedereen over een aantal onaantastbare rechten en vrijheden zoals het recht op zelfverdediging en het recht op bezit. Deze moesten ook na de vorming van een staat gehandhaafd blijven en beschermd worden.
9. Wat zijn de centrale principes van het natuurrecht?
- Elk verdrag is voor beide partijen bindend
- De politieke discussie over de soevereiniteit en de rechten en plichten van de burgers wordt gevoerd in termen van consensus, instemming en wederzijdse beloften
- Gezag kan alleen op legitieme wijze worden uitgeoefend als de autoriteiten in staat zijn te bewijzen dat een verdrag hen dit had toegestaan
Wat was onlogisch in de theorie van Hobbes?
Verdrag veronderstelt sociaal instinct dat bij menselijke 'wolf' afwezig is.
Het sociaal contract in het natuurrecht was een hypothetisch contract. door de inventiviteit van politieke theoretici werd het een belangrijk analytisch instrument.
juist of onjuist?
Theoretisch stelsel natuurrecht was voor diverse uitleg vatbaar. Noem enkele.
- Het sociaal contract maakte de mens een zelfstandig en soeverein individu dat op bais van gelijkheid met anderen tot samenwerking kon besluiten.
- Hugo de Groot en Samuel Pufendorf gaven ogv het natuurrecht de vorst legitimiteit.
- Duitse staten met een verlicht absolutisme; de vorst ziet zich als dienaar van het volk. (alles voor en niets door het Volk)
10. Waarom kan een staat voortgekomen uit een sociaal verdrag nooit een absolutistische staat zijn?
Een verdrag is per definitie:
- tussen 2 partijen
- die vrijwillig
- op voet van gelijkheid
- met elkaar tot afspraken zijn gekomen.
Bij Hobbs' absolutisme is een sociaal contract een contract:
- waarbij ieder individu
- zijn rechten
- voorgoed èn
- onvoorwaardelijk
- afstaat
- aan de soevereine staat
Dit is geen contract, dit is capitulatie, een onvoorwaardelijke overgave
Beschrijf het ontstaan van het verlicht absolutisme in de 18e eeuwse Duitse Staten.
Door het natuurrecht en het sociale contract over te nemen ontleende de vorst zijn macht aan het volk. Hij aanvaarde de opdracht om de maatschappij welvarend te maken. Dit was het verlichte element.
Science des moeurs/sciense of man?
Dit werd gevonden in door het toepassen van de juiste wetenschappelijke methode.
Empirische methode: observatie
17e eeuw: Descartes
18e eeuw: Newton
Waarom was het natuurrecht een voorloper van het liberalisme?
Deze positie werd echter pas bereikt na een intensief intellectueel debat.
De grote 17e eeuwse denkers waren nog in de ban van het absolutisme zij waren het meest bezig om het gezag van de vorst in de staat legitimiteit te verlenen.
In de 18e eeuw leverde in de Duitse staten het natuurrecht de argumenten voor de ideologie van het verlicht absolutisme. Men was ervan overtuigd dat met de natuurwet een rationele maatstaf in handen hadden. Waarmee welvaart en geluk van de bevolking bereikt kon worden.
11. Hoe interpreteerden de aanhangers van de leer der volkssoevereiniteit het sociaal contract?
Het sociaal contract is een formele bevestiging van een reeds bestaande vorm van sociaal en maatschappelijk leven.
Voor het ontstaan van politieke instituties leefde men immers in gezinnen en families en was men met elkaar verbonden door verwantschap en sympathie.
In de natuurstaat beschikte iedereen over een aantal onaantastbare rechten vrijheden (recht op zelfverdediging, recht op bezit) die ook na de vorming van de staat gehandhaafd en beschermd moesten worden.
Noem oorzaken van het falen van het verlichte absolutisme bij een groot aantal Pruisische en Oostenrijkse hervormingen.
- De achterstand in sociale en economische ontwikkeling die de Duitse staten hadden ten opzichte van West-Europa.
- Een radicale en explosieve combinatie van volkssoevereiniteit en democratie, die uit het revolutionaire Frankrijk werd geïmporteerd.
Een staat voortgekomen uit een vrijwillig afgesloten verdrag, kreeg geleidelijk maar onmiskenbaar een bijna idealistische strekking. Hoe kon zo'n gemeenschap gebruik maken van terreur?
juist of onjuist?
Wat zijn de wetenschappelijke bijdragen van de theoloog Jean Barbeyrac 1674-1744?
Schakel tussen 17e eeuwse natuurrecht en 18e eeuwse science des moers
Vertalingen van Hugo de Groot en Samuel Pufendorf
Bestreed Hobbes aan de hand van werken van John Locke Two treaties of government
De kritiek op de manier hoe Hobbs (absolutisme) het contract hanteerde:
Elk verdrag is per definitie een overeenkomst tussen 2 partijen die vrijwillig en op voet van gelijkheid met elkaar tot afspraken komen, omdat men daar voordeel van verwacht.
Dit maakt het onlogisch te veronderstellen dat ieder individu voor zich had besloten al zijn rechten voorgoed en onvoorwaardelijk af te staan.
juist of onjuist?
Wat was het verschil tussen bestudering van Natuurrecht in Duitsland en West-Europa?
West-Europa: Natuurrecht uitgangspunt voor sociale wetenschap: Science des moeurs (science of man). Optimistisch van aard.
In de kritiek op Hobbes was het voor velen aannemelijker dat het volk over bepaalde rechten en vrijheden bleef beschikken, zoals het recht op zelfbeschikking dat in noodgevallen kon worden uitgeoefend.
juist of onjuist?
In welke Duitse staten ontstond een natuurrechtelijk politiek stelsel waarin de vorst zichzelf als eerste dienaar van het volk beschouwde?
Wat is science de Moeurs?
Was in de ogen van de beoefenaars de meest nuttige wetenschap omdat zij de regels gaf voor de constructie van een rationele maatschappij.
Waarom was Jean Barbeyrac (1674 - 1744, Franse protestant die naar de Republiek vertrok en in Groningen hoogleraar rechten werd) een belangrijke schakel tussen het zeventiende-eeuwse natuurrecht en de achttiende-eeuwse science des moeurs?
In de kritiek op Hobbs was het ook onlogisch dat de grenzeloos egoïstische en oorlogszuchtige bewoner van de natuurstaat kennelijk plotseling de samenwerking met zijn medemens prefereerde en met hem een verdrag sloot.
juist of onjuist
15. Waardoor werd het verlicht absolutisme eind 18e eeuw verdrongen?
Barbeyrac gebruikte de Two treatises of government van Locke om de theorie van Hobbes te bestrijden. Wat wilde hij bewijzen?
Op gezag van Locke, verdedigde hij een natuurrechtelijke variant van de leer der volkssouvereiniteit
De 18e eeuwse politiek zou diepgaand worden beïnvloed door deze theorieën.
Welke fundamentele stelling leverde het natuurrecht voor het verzet tegen het absolutisme op?
Men stelde een geloof in de morele vooruitgang van de mens.
Niemand was zonder meer het willoze instrument van zijn hartstochten (zoals Hobbes van menig was).Integendeel, ieder mens had een sociaal instinct en een uitgesproken voorkeur voor harmonie en geluk. Dit laatste kon bereikt worden door de samenwerking van vrije en verantwoordelijke burgers.
16. Wat wordt verstaan onder science des moeurs of science of man?
- is een verlichte sociale wetenschap,
- ontwikkeld in de 18e eeuw in W-Europa.
- heeft natuurrecht als uitgangspunt.
- is vooral een praktische wetenschap
- zocht naar middelen waarmee de mens in de maatschappij deugdzaam en gelukkig kon worden
- is empirisch: door middel van observaties
- gaf regels voor de constructie van een rationele maatschappij
17. Wat was de rol van Jean Barbeyrac (1674-1744)?
Hij was een belangrijke schakel tussen het 17e eeuwse natuurrecht en de 18e eeuwse science des moeurs.
Hij vertaalde Hugo de Groot en Samuel Pufendorf in het Frans
Hij citeerde John Locke om het absolutisme van Hobbes te bestrijden: een volk doet nooit volledig afstand van zijn rechten; elk politiek gezag was voorwaardelijk en ieder volk behield principieel het recht op verzet.
18. Volgens het absolutisme van Hobbes wordt ieder mens uitsluitend door redeloze hartstochten beheerst. Daarom kon alleen een onbeperkt staatsgezag een permanente anarchie of burgeroorlog voorkomen. Wat stelde Barbeyrac hier tegenover?
Het verlichte natuurrecht stelde tegenover deze vlucht in de staat, die door angst wordt bepaald, een geloof in de morele vooruitgang van de mens. Hierdoor kreeg de staat de opgave een zo groot mogelijk deel van de oorspronkelijke vrijheid van de burgers in stand te houden.
Volgens Barbeyrac zijn mensen geen willoze instrumenten van hun hartstochten. Ieder mens, ook de eenvoudige burger, heeft een sociaal instinct en een uitgesproken voorkeur voor harmonie en geluk. Hetgeen te bereiken is door de samenwerking van vrije en verantwoordelijke burgers.
De grote 17e eeuwse natuurrechtdenkers (Hugo de Groot, Samuel Pufendorf) gebruikten het natuurrecht in eerste instantie om het gezag van de vorst in de staat legitimiteit te verlenen. In de 18e eeuwse Duitse staten leverde het natuurrecht de argumenten voor de ideologie van het verlicht absolutisme.
juist of onjuist?
Met het natuurrecht kon door een project van wetgeving, uit een gefragmenteerde maatschappij met een onoverzichtelijk aantal overgeleverde gebruiken en rechtsregels, een moderne eenheidsstaat geconstrueerd worden.
juist of onjuist?
In het verlicht absolutisme werkte de monarchie samen met een verlichte bureaucratie, waarin de sleutelposities door juristen werden ingenomen.
juist of onjuist?
Het verlicht absolutisme kan gereduceerd worden tot een eenvoudige formule: alles voor en niet door het volk. Want al zag de vorst het als zijn taak het welzijn van zijn volk te bevorderen, alleen hijzelf besliste over de maatregelen die nodig waren. De plicht van de vorst het algemeen belang te dienen, was een morele plicht die niet in evenwicht werd gehouden door de rechten van het volk.
juist of onjuist?
Geef een aantal kenmerken van Jean Barbeyrac (1674 - 1744)
- Schakel tussen het 17e eeuwse natuurrecht en de 18e eeuwse science des moeurs.
- Een volk doet nooit volledig afstand van rechten; elk politiek gezag was voorwaardelijk en ieder volk behield recht op verzet
- Staat moet zoveel mogelijk oorspronkelijke vrijheid burgers in stand houden. (optimistischer beeld mens door science of men)
- Mens had sociaal instinct voor harmonie en geluk: bereiken door samenwerking vrije burgers.
In de 18e eeuw was er een overgang van een rationalistische naar een meer empirische methode van onderzoek. Het ontwerpen van speculatieve hypothesen en het zoeken naar verborgen oorzaken werd vervangen door een vertrouwen in observatie. De kennis van de verschijnselen werd op feiten gebaseerd.
juist of onjuist?
Typerend voor de verlichte science des moeurs was het geloof dat met een steeds nauwkeuriger observatie de progressie van de wetenschap was verzekerd. De science des moeurs gaf regels voor de constructie van een rationelen maatschappij.
juist of onjuist?
Barbeyracs vertaling van Pufendorp werd voorzien van een inleiding waarin hij de science des moeurs definieerde als een synthese van le Droit naturel, et la politique. Tevens bestreed hij Hobbs, met de argumenten ontleend aan de Two treatises of government van Locke.
juist of onjuist
Op gezag van Locke verdedigde Barbeyrac een natuurrechtelijke variant van de leer der volkssoevereiniteit. Het natuurrecht leverde ten minste een fundamentele stelling: het verklaarde ook het hoogste gezag in de staat ondergeschikt aan een rationele natuurwet, die fungeerde als een onveranderlijke en universele maatstaf waaraan elke wetgeving geconformeerd moest worden.
Bovendien kreeg de staat de opgave een zo groot mogelijk deel van de oorspronkelijke vrijheid van de burgers in stand te houden.
juist of onjuist
Wat betekent Science des moeurs?
Waarvan waren de 17e eeuwse natuurrechtdenkers nog in de ban?
De vragen op deze pagina komen uit de samenvatting van het volgende studiemateriaal:
- Een unieke studie- en oefentool
- Nooit meer iets twee keer studeren
- Haal de cijfers waar je op hoopt
- 100% zeker alles onthouden
![Trustpilot-logo](/images/design_2020/lp/clp-trustpilot-nl.png)